سیر صعودی حضور کُردها در پارلمان ترکیه

تداوم سیر صعودی حضور کُردها در پارلمان ترکیه

  اردشیر پشنگ*
 
 افزایش 9 پله ای تعداد کرسیهای کُردها در سال 2011 و نیز کسب بیش از دو ملیون و 859 هزار رای نشان از اقبال بیشتر مردم کُرد ترکیه به این حزب هویتگرای طرفدار حل مسالمت آمیز مسئله کُرد ترک در ترکیه است. این افزایش اقبال کُردها از کاندیداهای مستقل حزب صلح و دموکراسی یکی از دلایل اصلی افول نسبی حزب عدالت و توسعه در انتخابات پارلمانی اخیر این کشور بوده است.

مقدمه: اعلام نتایج انتخابات پارلمانی 12 ژوئن 2011 ترکیه حاوی نکات، نتایج و چشم اندازهای مختلفی در این کشور می باشد. آنچه که در این نوشتار بدان پرداخته خواهد شد بررسی وضعیت و کیفیت آرای کُردهای ترکیه در سه دوره اخیر انتخابات پارلمانی این کشور است، حضوری که در 2002 با عنوان حزب دموکراسی مردم و در دو دوره بعد با عنوان کاندیداهای مستقل صورت پذیرفته است. پیش از پرداختن به این بررسی تطبیقی ذکر چند نکته جالب توجه و البته قابل تامل در خصوص وضعیت کُردها در انتخابات اخیر قابل توجه است:

1- زندانی بودن شش نماینده منتخب از 36 منتخب کُرد. این افراد در حالی موفق به کسب پشتیبانی مردم شده اند که طی زمان تبلیغات انتخاباتی و پس از آن در زندان قرار داشته اند و انتظار می رود طی روزهای آتی از زندانهای این کشور آزاد شوند.

2- پیروزی مجدد «لیلا زانا» در انتخابات اخیر از دیگر نکات قابل توجه است. وی که دو دهه پیش از امروز به دلیل خواندن سوگند نمایندگی اش در پارلمان ترکیه دادگاهی و راهی زندان شده بود از آن زمان تاکنون تبدیل به یک چهره فعال و برجسته کُردهای ترکیه در مجامع بین المللی و از چهره های پرنفوذ در مناطق مختلف کُردنشین شده است. شایان توجه است که علیرغم انتخاب مجدد وی، چند روز پس از اعلام نتایج دادگاهی به بررسی اتهامات جدید بر علیه وی پرداخته است.

3- سخنگوی حزب پ.ک.ک پس از اعلام نتایج انتخابات پارلمانی اعلام داشته است که حزب صلح و دموکراسی، نماینده منافع کُردهای ترکیه برای حل مسئله کُرد ترک خواهد بود. و بدین ترتیب حمایت صریح حزب در حال مبارزه پ.ک.ک را از نمایندگان کُرد حاضر در پارلمان ترکیه اعلام داشته است.

 چرایی حضور مستقل کاندیداهای کُرد

هرچند در دو دوره اخیر حزب صلح و دموکراسی (BDP) حزب اصلی کُردها در پارلمان این کشور بوده است اما اعضای حزب که در پارلمان حضور داشته و انتخاب شده اند بصورت مستقل خود را کاندیدا کرده اند. علت این امر به یکی از مواد قانون انتخابات ترکیه باز میگردد که طی آن تصریح شده است تنها احزابی خواهند توانست در پارلمان صاحب کرسی شوند که حداقل ده درصد آرای شرکت کنندگان در انتخابات را از آن خود کرده باشند، در صورتی که به حزب و احزابی به چنین حد نصابی دست نیابند آرای آنها در میان سایر احزاب پیروز تقسیم خواهد شد. کُردهای ترکیه خود بصورت ملموس چنین وضعیتی را در انتخابات پارلمانی سال 2002 تجربه کرده اند.

در این انتخابات حزب دموکراسی مردم (DEHAP) فراگیرترین حزب کُردی در انتخابات بود که علیرغم پیروزی در 11 استان از 81 استان ترکیه نتوانست به حد نصاب ده درصد آرا دست یابد و بدین ترتیب کُردها فاقد نماینده ای هویت گرا در داخل پارلمان وقت ترکیه شدند. اما بر اساس یکی از تبصره های موجود در قانون انتخابات ترکیه، افرادی که بصورت مستقل و انفرادی در انتخابات شرک می کنند می توانند در صورتی که آرای لازم یک حوزه انتخابی را ولو اینکه زیر ده درصد باشد را کسب کردند وارد پارلمان شوند. بدین ترتیب کُردها در دو انتخابات 2007 و 2011 با استفاده از این حربه توانسته اند راه به پارلمان این کشور پیدا کنند.

جغرافیای انتخاباتی کُردها

به تعبیری در ترکیه بیش از 19 استان کُردنشین و به تعبیری دیگر 17 استان کُردنشین داریم این در حالی است که تعداد زیادی از کُردهای ترکیه بصورت جمعیتهای مهاجر دارای نفوذ گسترده ای در شهرهایی همچون استانبول، آنکارا و ازمیر نیز هستند و با توجه به سیاستهای تحدید کننده دولتهای مرکزی ترکیه در قبال کُردهای این کشور که در طول قرن بیستم همواره انجام شده است خیلی نمی توانیم آمار دقیقی از آنها در این کشور داشته باشیم. اما آنچه که از رفتار انتخاباتی مردم این کشور قابل مشاهده است این است که استانهای جنوب شرق این کشور دارای گرایشهای هویتگرایانه کُردی شدیدتری نسبت به استانهای کُردنشین متمایل به مرکز این کشور هستند.

در ذیل استانهایی که کُردها در سه دوره انتخابات اخیر توانسته اند رای اول آنجا را بدست بیاورند، خواهد آمد:

انتخابات 2002: در یازده استان کردها رای اول را از آن خود کردند که عبارتند از: قارص، ایگدیر، آکری، وان، حکاری، موش، بتلیس، باتمان، سعرد، دیاربکر، ماردین، شیرناخ.

انتخابات 2007: کُردها تنها در پنج استان توانستند رای اول را بدست آورند که عبارتند از: ایگدیر، موش، دیاربکر، بینگول و شیرناخ.

انتخابات 2011: کُردها توانستند دو استان بیشتر از انتخابات قبلی را تحت سیطره آرای خود قرار دهند اما نکته جالب توجه این بود که پس از دو دوره پیاپی پیروزی در استان ایگدیر اینبار کُردها نتوانستند رای اول آنجا را بدست آورند و این حزب حرکت ملی (MHP) بود که توانست در این استان کُردنشین پیروز شود. هفت استانی که کُردها در انتخابات اخیر در آن آرای اول را کسب کرده اند عبارتند از: وان، حکاری، شیرناخ، ماردین، دیاربکر، باتمان و موش.

میزان آرای کُردهادر سال 2002: در این انتخابات که حدود 31 میلیون 398 هزار و 452 نفر از واجدین شرایط در آن شرکت کرده بودند کُردها یک میلیون و 955 هزار و 298 رای را در قالب حزب دموکراسی مردم بدست آوردند.

در سال 2007: کردها در این انتخابات که بصورت نمایندگان مستقل شرکت کرده بودند از مجموع 35 میلیون و 17 هزار و 315 رای که در داخل صندوقهای آرا ریخته شد توانستند یک میلیون و 822 هزار و 253 رای را از آن خود کنند.

در سال 2011: بیش از 42 میلیون 963 هزار و 148 نفر در انتخابات 12 ژوئن ترکیه شرکت کردند که در این بین کاندیداهای مستقل کُرد دو میلیون و 859 هزار و 170 رای را به خود اختصاص دادند.

تعداد کرسیهای کُردهادر 2002: حزب دموکراسی مردم که با کسب 6.23% آرا در مکان ششم قرار گرفت چون نتوانست به حد نصاب 10 درصدی برای ورود به پارلمان دست یابد لذا نتوانست هیچ نماینده ای را به داخل پارلمان بفرستند. البته لازم به ذکر است در این دوره از انتخابات از 19 لیست و حزب مختلف حاضر در آن تنها دو حزب عدالت و توسعه و جمهوری خلق توانستند وارد پارلمان شوند. حزب اول 361 کرسی و حزب دوم 178 کرسی از 550 کرسی را بدست آوردند.

در 2007: کاندیداهای مستقل کُرد در این دوره با کسب 5.20% آرا توانستند 26 کرسی پارلمانی را از آن خود کنند و از این حیث از نظر رتبه درصد آرای ماخوذ در مکان پنجم ایستادند اما چون حزب دموکراتیک ترکیه که درصد بیشتری از آرا را کسب کرده بود به حد نصاب 10 درصدی دست نیافته بود لذا کاندیداهای کُرد تبدیل به چهارمین گروه حاضر در پارلمان ترکیه شدند.در 2009: کاندیداهای مستقل کُرد در این دوره با کسب 6.30% آرا توانستند 36 کرسی پارلمانی را از آن خود کنند کردها در این دوره هم از نظر درصد آرا و هم از نظر تعداد کرسیهای پارلمانی در مکان چهارم قرار گرفته اند.

نتیجه گیری:

آنگونه که پیداست کُردهای ترکیه در انتخابات سالهای 2007 و 2011 هیچگاه نتوانستند به موفقیت پیروزی در یازده استان که در انتخابات 2002 حاصل شده بود دست یابند اما تجربه تلخ عدم دستیابی به حد نصاب ده درصدی برای ورود به پارلمان که منجر به از بین رفتن حدود دو میلیون رای در این کشور شد باعث گردید تا در دوره های بعدی با اتخاذ تاکتیک حضور مستقل بتوانند زمنه ساز ورود خود به پارلمان شوند و بدین ترتیب حزب صلح و دموکراسی ترکیه توانسته است با این حربه دارای 36 کرسی پارلمانی در این کشور شود.

افزایش 9 پله ای تعداد کرسیهای کُردها در سال 2011 و نیز کسب بیش از دو ملیون و 859 هزار رای نشان از اقبال بیشتر مردم کُرد ترکیه به این حزب هویتگرای طرفدار حل مسالمت آمیز مسئله کُرد ترک در ترکیه است. این افزایش اقبال کُردها از کاندیداهای مستقل حزب صلح و دموکراسی یکی از دلایل اصلی افول نسبی حزب عدالت و توسعه در انتخابات پارلمانی اخیر این کشور بوده است چراکه کُردهای ترکیه از جمله اصلی ترین حامیان این حزب در دهه اخیر بوده اند. عدالت و توسعه در دوره اول 361 کرسی، در دوره دوم 341 کرسی و در این دوره 326 کرسی را بدست آورده است. به نظر میرسد این کاهش کرسی های حزب مذکور با افزایش تعداد کرسیهای کُردها در پارلمان دارای یک ارتباط مستقیم است. در نتیجه باید گفت آرای بدست آمده توسط کردها حاکی از تداوم سیر صعودی حضور کردها در پارلمان ترکیه است.

و در آخر باید گفت همانطور که پیداست کُردهای ترکیه طی یک دهه اخیر توانسته اند در سایه فضای نسبتاً باز سیاسی و فرهنگی ایجاد شده وضعیت بهتری را پیدا کرده و این مسئله دورنمایی از امید را در روند و مناقشه کُرد ترک که بیش از سه دهه امنیت داخلی و تمامیت ارضی این کشور را بطور جدی دچار تهدید کرده بود در اذهان مردم و تحلیلگران این کشور ایجاد نماید. حال باید منتظر نشست و دید که روند اصلاحات داخلی ترکیه که حزب عدالت و توسعه پرچم دار آن است تا چه میزان خواهد توانست خواسته های مدنی و رو به گسترش کُردهای این کشور را تحت پوشش قرار داده و بدینسان پایان بخش سیاستهای خشن و امنیتی در جنوب شرق آناتولی و شمال عراق شود؟

*کارشناس ارشد روابط بین الملل- پژوهشگر مسائل خاورمیانه - منبع: کورد پرس

/ 0 نظر / 2 بازدید