سید خلیل عالی نژاد اسطوره موسیقی عرفانی ایران

به مناسبت یازدهمین سالگرد مرگ تراژیک این هنرمند بی همتا
یادی از سید خلیل عالی نژاد اسطوره موسیقی عرفانی
بهزاد خالوندی
"برای اهل موسیقی همیشه این افسوس وجود داشته که ای کاش سید خلیل عالی نژاد به جای پرداختن به بحث و جدل های نافرجام با کج اندیشان، تنها به موسیقی می پرداخت. بی گمان اگر او زنده می ماند و مجالی برای فعالیت داشت یک تنه افق های جدیدتری را بر روی موسیقی عرفانی ایران می گشود."

سرویس موسیقی: دوستداران موسیقی عرفانی هیچگاه کوچ زودهنگام و تراژیک سیدخلیل عالی نژاد اسطوره موسیقی عرفانی کرمانشاه را از یاد نمی برند. نابغه ای که خیلی زود از میان جامعه هنری رفت و افسوس بسیاری را برای اهل هنر و دوستداران موسیقی بر جای گذاشت. عالی نژاد بی گمان یکی از برجسته ترین هنرمندان فعال در عرصه موسیقی عرفانی ایران بود که در طول زندگی کوتاه هنری اما پربار خود توانست اثرات بسیار عمیقی را بر موسیقی عرفانی برجای بگذارد. او در موسیقی تنبور غرق شده و بدل به یکی از ستون های اصلی موسیقی عرفانی گشته بود، جایگاهی رشک برانگیز که البته مورد حسد بسیاری نیز بود.

عضویت در اولین گروه تنبور نوازی در ایران

سید خلیل عالی نژاد تنبورنوازی را در سن پانزده سالگی (سال 51) نزد استاد سید نادر طاهری در زادگاهش صحنه آغاز کرد و یک سال بعد برای فراگیری سه تار و تنبور، نزد سید امرا.. شاه ابراهیمی، از اساتید برجسته آن سال های تنبور رفت، که تاثیر بسیاری در پیمودن پله های ترقی توسط وی داشت.
در سال 53 استاد شاه ابراهیمی با گردهم آوردن شاگردان خود اولین گروه تنبورنوازی را در کرمانشاه تشکیل داد. شاگردان وی در آن زمان عبارت بودند از: سید قاسم حقیقت نژاد، سید فرخ حقیقی، محمدحسین اسفندیاری، معصوم شربتی و سید خلیل عالی نژاد.
حضور در گروه تنبورنوازی استاد شاه ابراهیمی، فرصت مناسبی برای بروز استعدادهای سید خلیل جوان بود. او با این گروه اولین کنسرت خود را در سال 54 در تالار رودکی اجرا کرد. در این سال وی به همراه استاد شاه ابراهیمی و دیگر تنبورنوازان نخستین گروه نوازی تنبور در ایران را در تالار وحدت (رودکی) به روی صحنه بردند و طی چند شب متوالی مقام های باستانی تنبور همانند: جلو شاهی، بایه بایه و خان امیری را اجرا کردند.
سید خلیل در سال 55 نزد استاد عابدین خادمی از اساتید حوزه گوران (ساکن تهران) رفت و از محضر وی بهره گرفت. او سال بعد به توصیه استاد شاه ابراهیمی، نزد کیخسرو پورناظری رفت و به تکمیل سه تار نوازی، فراگیری نت و تئوری موسیقی پرداخت.

تنبورنوازی در رادیو و تلویزیون

انتخاب مظهر خالقی به عنوان مدیرکل رئیس رادیو و تلویزیون کرمانشاه در سال 56 همراه با تغییر و تحولاتی در عرصه موسیقی بود. خالقی در بدو ورود خود اقدام به تاسیس مرکز حفظ و اشاعه موسیقی به سرپرستی مسعود زنگنه کرد، و برای اولین بار رادیو و تلویزیون وقت یک ارکستر تنبور تشکیل داد. در این ارکستر هفت نفر تنبورنواز (که اغلب از شاگردان استاد شاه ابراهیمی بودند) حضور داشتند که عبارت بودند از: سید خلیل عالی نژاد، سید یحیی رعنایی، سید فرامرز رعنایی، سید احمد احمدی، سید قاسم حقیقت نژاد، معصوم شربتی و گل نظر عزیزی. همچنین مجتبی سلاح ورزی (دف)، علیرضا بس دست (نی) و سیاوش نورپور (سه تار) این گروه را همراهی می کردند و سید مرتضی شریفیان و سید جلال محمدیان نیز خوانندگی گروه را بر عهده داشتند.
کار این گروه به حدی پیشرفت کرد که کمتر از یکسال، مهیای اجرای کنسرت در تالار رودکی شد و به مدت یک هفته در این تالار به اجرای برنامه پرداخت.
سیاوش نورپور در کتاب تاریخ موسیقی کرمانشاه تألیف ایرج نظافتی در مورد خاطرات آن کنسرت و اجرای آهنگ خاطره انگیز "باز هوای وطنم" می گوید: در شب دوم اجرا من و تمام اعضای گروه به آقای سید جلال محمدیان گفتیم که آهنگ باز هوای وطنم را باید امشب یاد بگیری و فردا آن را اجرا کنیم و گرنه ما شنونده ای در سالن نخواهیم داشت. با اصرار فراوان این آهنگ را به ایشان تحمیل نمودیم و پس از تمرین مکرر فردا در تالار وحدت غوغایی به پا شد.
آهنگ باز هوای وطنم در روز سوم کنسرت در استودیو ضبط و از رادیو ایران پخش شد و سال ها آهنگ روز بود.
سید خلیل عالی نژاد در همان سال به توصیه کیخسروپورناظری به دانشکده هنر می رود و ثمره ی این دوران، نوشتن پایان نامه ای با عنوان «تنبور از دیرباز تاکنون» است که از منابع مهم در زمینه تنبور می باشد.

ستاره گروه تنبور شمس

گروه تنبور شمس توسط کیخسرو پورناظری در سال 1359 تشکیل شد و سیدخلیل عالی نژاد در کنار کسانی همانند: علی اکبر مرادی، کیهان کلهر، سیاوش نورپور، سید مرتضی شریفیان، علی علیئی و سید جلال محمدیان، از اعضای اولیه این گروه بودند. کاست زیبای "صدای سخن عشق" حاصل همکاری عالی نژاد و گروه شمس است، که عالی نژاد در آن تکنوازی کرده و جواب آواز شهرام ناظری را نیز برعهده دارد.
عالی نژاد در سال های میانی دهه 60 گروه شمس را ترک کرده و "گروه تنبورنوازی باباطاهر" را تشکیل داد، که حاصل کار این گروه چهار آلبوم به نام های: "آوای قلندری"، "سماع مستان"، "آئین مستان" و "ثنای علی" است که از این میان تنها دو آلبوم آخری مجوز انتشار پیدا کردند.
سید خلیل عالی نژاد در سال 66 در سومین جشنواره موسیقی فجر عنوان بهترین تکنواز را به دست آورد. همچنین در جشنواره بعدی نیز به همراه علی اکبر مرادی از برگزیدگان این جشنواره بود.

کوچ به تهران و مرگ تراژیک در غربت

عالی نژاد جدای از فعالیت های موسیقی، به بحث و جدل با بعضی فرق اهل حق نیز می پرداخت و همین ویژگی نیز برای او دشمنان بسیاری را پدید آورده بود. کشمکش های میان او مخالفانش آنقدر بالا گرفته بود که یکبار مخالفان منزلش را محاصره کرده و بار دیگر نیز در بازار شهر صحنه با وی به شدت درگیر شدند. عرصه بر عالی نژاد آنقدر تنگ شد که مجبور شد برای در امان ماندن از تهدیدات روزافزون مخالفانش در سال 1374 زادگاه خود را ترک کرده و در سعادت آباد تهران اقامت گزیند. سال های حضور در تهران چندان خوشایند وی نبود و از فعالیت های موسیقیایی اش بسیار کاسته شده بود. عالی نژاد در سال 79 از سوئد دعوتنامه‌ای برای آموزش تنبور دریافت کرده و به آنجا سفر می کند. اما یک سال از اقامت او نگذشته بود که در 27  آبان سال 80 در گوتنبورگ سوئد به طرز فجیعی به قتل رسیده و قاتلان بی رحمانه جسد بی جانش را نیز در آتش می سوزانند.
مرگ سید خلیل عالی نژاد واقعه ای بسیار تلخ برای موسیقی ایران بود. او یک نابغه تمام عیار در زمینه موسیقی بود و علاوه بر موسیقی مقامی کرمانشاه، بر ردیف سازی و آوازی موسیقی سنتی ایران نیز تسلط کامل داشت. همچنین تار و سه تار را با قدرت و صلابت بسیار می نواخت. عالی نژاد به زیبایی شعر می گفت و تخلصش "بی قرار" بود. او تحقیقات فراوانی در زمینه کتب قدیمی، تقویم کردی و متون کهن یارستان انجام داده بود. عالی نژاد حدود 10 سال از عمرش را صرف تحقیق درباره نجوم و گاه شماری کردی مورد نیاز جامعه یارسان کرد، که نتیجه آن ارائه "تقویم کردی گرمسیری سلطانی" است که پس از تایید آن توسط مؤسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران، هر چند وقت یکبار در تعداد محدودی به چاپ می رسد. نکته جالب توجه اینکه ارائه این تقویم باعث شد تا بسیاری از مشکلات جامعه اهل حق (یارسان) برطرف گردد.
برای اهل موسیقی همیشه این افسوس وجود داشته که ای کاش سید خلیل عالی نژاد به جای پرداختن به بحث و جدل های نافرجام با کج اندیشان، تنها به موسیقی می پرداخت. بی گمان اگر او زنده می ماند و مجالی برای فعالیت داشت یک تنه افق های جدیدتری را بر روی موسیقی عرفانی ایران می گشود.

روحش شاد و راهش پر رهرو 

* برخی اطلاعات تاریخی استفاده شده در این نوشتار برگرفته از کتاب ارزشمند "تاریخ موسیقی کرمانشاه" نوشته نویسنده و روزنامه نگار مطرح کرمانشاهی آقای ایرج نظافتی است.

منبع:

خبرگزاری بین المللی کردپرس - تاریخ: ۱۳۹۱/۸/۲۸

http://www.kurdpress.com/Fa/NSite/FullStory/News/?Id=35002

 

/ 0 نظر / 2 بازدید