تاریخچه پول ایران از قاجار تاکنون: دینار، قران، ازار، تومان، ریال 

 

امروزه تومان (با تلفظ تُمَن) واحد کاربردی و غیر رسمی و عامیانه پول کشور ایران است، که مردم ایران از آن استفاده می‌کنند (هر تومان برابر ۱۰ ریال است).

 

تومان، واژه ای مغولی با کاربرد نظامی

«تومان» وام‌واژه‌ای از زبان مغولی (به خط سیریلیک: "туман") است، به معنی ده هزار. در تقسیمات و ترتیبات لشگری و نظامی گری به ده هزار سرباز، تومان گفته و فرمانده آن را امیر تومان می‌نامیدند، این کلمه پس از حمله مغول به عنوان واحد عددی برابر با ( 10000 ) با کاربرد لشکری و نظامی مغولی وارد ایران شد.

 

واحد پول ایران دوره قاجار (دینار-قران)

 واحد پول ایران در دوره قاجاریه نیز همانند گذشته دینار بود.  هر ده هزار (10000) دینار را یک تومان [دینار] یا اختصاراً یک تومان می‌گفتند.  

با چاپ اسکناس در دوره ی ناصرالدین شاه، اسکناس درشت ده هزار دیناری چاپ شد که روی آن نوشته شده بود یک تومان.

  

واحد پول ایران دوره پهلوی (ریال- قران . تومان)

 در سال ۱۳۰۸ شمسی به موجب قانون احاد، با کم شدن ارزش دینار و نیاز به واحد پول ساده و قوی، واحد اصلی پول ایران از دینار به ریال تبدیل گردید. هر صد دینار جدید معادل یک ریال شد و ریال واحد اصلی قرار گرفت و دینار جدید شد پول خرد کمتر از 1 ریال. اما تبدیل واحد پول قدیمی دینار و تومان قدیمی به دینار و ریال جدید برای مردم نا مانوس بود و عادت قبلی مردم باقی ماند.

از آنجاییکه 1 ریال جدید با 1 قران سابق برابر بود، مردم بجای ریال ، همان قران را می‌گفتند. به این ترتیب دینار که کم ارزش شده بود کنار رفت ولی ریال هم رواج کاربردی در زبان معاملات ایرانیان نیافت. در زبان مردم یک ریال (1000 دینار قدیم برابر 100 دینار جدید) را یک قِِران می‌گفتند و هر ده ریال (ده قِران) را یک تومان. البته واحد پول رسمی دینار به پول خرد کمتر از یک ریال تبدیل شد و ریال قدرتمندتر جای آن را گرفت. 

 

 

در واقع کوچک‌ترین واحد پول ایران در آخر دوره قاجار،  دینار بود. طبیعتا  یک تومان معادل ده هزار دینار یا برابر ده قران بود. سکه اسپانیایی رئال پس از ورود به ایران با نام ریال بر مبنای وزنش، مطابق ۵/۱۱۷ دینار گرفته شده بود اما از آغاز دوران رضاشاه پهلوی سکه‌های ریال به جای ۵/۱۱۷ دینار به مبلغ ۱۰۰ دینار (مطابق 1 قران) کاهش داده شدند. بنابراین قران و ریالی که از دوره پهلوی تا امروز به کار می‌بریم مقداری با مفهوم آن در دوران قاجار متفاوت است.

 

در سال ۱۳۰۸ خورشیدی به موجب قانون آحاد، پول ایران تغییر یافت و واحد پول به ریال تبدیل گردید

 

 

یک شاهی           ۵۰دینار

یک محمودی (صددینار: صَنّار)        ۱۰۰ دینار

یک عباسی          ۲۰۰ دینار

یک نادری (ده‌شاهی)         ۵۰۰ دینار

یک قران  قاجار           ۱۰۰۰ دینار

یک تومان قاجار   ۱۰۰۰۰ دینار

 

از 1308 به بعد:

یک ریال (واحد رسمی پول ایران)     ۱۰۰ دینار

 

 یک قران (در زبان مردم)       100 دینار

یک تومان (در زبان مردم)      10 قران = 10 ریال = 1000 دینار 

بنابراین می بینیم که از سال 1308 به بعد, تومان حتی معنی "ده هزار " را هم به هیچ طریقی نمی دهد . یعنی ارتباط معنایی با مفهوم خودش یعنی "ده هزار " را از دست داده و فقط به عنوان یک نام برای 10 ریال به کار رفته است و خالی از معناست. 

 

 

واحد پول ایران دوره جمهوری اسلامی (ریال . تومان - ؟ )

 در سال های اولیه پس از انقلاب اسلامی سکه های 1 و 2 و 5 ریالی وجود داشت و به کار می رفت. مردم به آنها 1 قرانی و 2 قرانی و 5 قرانی می گفتند یا طبق سنت برجای مانده از دوره قاجار که هر قران برابر هزار دینار بود می گفتند: دو اِزاری، پنج زاری یعنی دو هزار یا پنج هزار دیناری!

اما در سال های پس از 1370 سکه های پنج ریالی (پنج قرانی / پنج زاری ) و کمتر از آن به کلی بی ارزش شد و کمترین سکه ای که توسط بانک مرکزی ضرب شد، سکه ی  10 ریالی بود و این سکه، کوچکترین سکه و پول ایرانی شد.

از آنجایی که در زبان مردم، به 10 ریالی، یک تومان گفته می شد بنابراین واحد قران ( هزار/ ازار دینار) که در 1 و 2 و 5 قرانی برجای مانده بود، از زبان مردم به کلی منسوخ شد و به تاریخ پیوست و تومان جای آن را گرفت.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

حالا با بی ارزش شدن واحد رسمی 1 ریالی ( و همچنین واحد غیر رسمی 1 تومانی ) و اینکه بانک مرکزی تصمیم گرفته است واحد رسمی پول کشور را اعتبار عددی ببخشد و معاملات را آسان تر کند، نام واحد پول رسمی را از نام های غیر ایرانی ریال و دینار و درهم و تومان به چه نام ایرانی زیبایی تغییر خواهد داد؟

 

پیشنهاد برای نام جدید واحد پول ایران (ساسانی – پشیز )

 

پیشنهاد می‌شود نام  واحد پول ایران «ساسانی» شود. هر 1 ساسانی برابر 10000 ریال (هزار تومن) بشود و واحدهای رسمی امروز یعنی ریال (و غیر رسمی تومان) برای واحد کوچکتر از یک ساسانی (زیر 1 هزار تومان) باقی بماند تا مردم در معاملات کمتر از 1 ساسانی دچار مشکل در بازار و کرایه تاکسی نشوند. 

چاپ اسکناس های 1 و 2 و 5 و 10 و 20 و 50 و 100 «ساسانی» به عنوان اسکناس های اصلی کشور صورت خواهد گرفت.

نام پول کمتر از 1 ساسانی نیز «پشیز» گذاشته شود. نامی ایرانی و کهن که معنی آن مناسب پول خُرد است. 1 ساسانی = 100 پشیز.  

و سکه های 1 ساسانی و 2 ساسانی و نیز سکه های 1 و 2 و 5 و 10 و 20 و 50 پشیز به عنوان پول خرد ضرب خواهند شد.

با جایگزین شدن سکه های «پشیز» کوچکتر از «1 ساسانی»، ریال و تومان رایج طی یکی دو سال جای خود را به پول خُرد جدید خواهد داد و پول کشور مناسب با فرهنگ اقتصادی و ادبی ایران بهینه شده و از نو سامان می یابد.

 

 

نام واحد پول جدید ایران را بگذاریم "ساسانی"

 

تاجیک ها پس از جدایی از اتحاد جماهیر شوروی نام واحد پول تاجیکستان را متناسب با فرهنگ کهن و بومی مردم  گذاشتند «سامانی». 

امیدوارم ما هم نام واحد پول جدید ایران را بگذاریم «ساسانی». چرا که هویت ملی امروز ایران مدیون قدرت اقتصادی و سازندگی های مردم در دوره ی ساسانیان و جهانداری و استقلال آنان در برابر روم نیز هست و دوره ی ساسانیان بر سر ایران ، تا ابد حق تاریخی دارد. 

ریال و تومان نامهایی اسپانیایی و مغولی هستند ( ریال یعنی شاهی و تومان یعنی عدد 10000 ) و اصلا ربطی به پول هم ندارند و دینار و درهم واحدهای پول یونانی بوده اند و هیچ کدام ربطی به فرهنگ و تاریخ و مردم ایران ندارند.

درهم و دینار در کشورهای عربی و ارمنستان و مقدونیه و صربستان به کار می رود و حتی لیر و لیره هم که در سوریه و ترکیه و ایتالیا و قبرس است یک نام لاتین است.

در دوره هخامنشی ، از زمان داریوش بزرگ، شاهنشاهی ایران سکه های طلایی ضرب می کرد که پول جهانی بود و معاملات جهانی با آنها صورت می گرفت و «دریک» نام داشت به معنی «ضرب شده از زر». عکس شاه کماندار هخامنشی بر یک سوی سکه های دریک نقش شده بود. وزن سکه های بهار آزادی امروز ما یادگار سکه های دریک هخامنشیان است و هم وزن آنان است. این وزن طی 2500 سال گذشته همواره استاندارد وزنی سکه های طلا در جهان بوده است:

 

در زیر عکس های پول تاجیکستان با تصاویر بزرگان و مشاهیر ایران را قرار داده ام. مطالب روی اسکناس ها به زبان فارسی اما به خط و الفبای تاجیکی (روسی)  نوشته شده است.

اسکناس "20 سامانی" با تصویر ابوعلی سینا: 

 

 

 

نظرات ()

 

 

  RSS 2.0